دانشگاه گیلان از سال ۱۳۴۶ با عنوان مدرسه عالی بازرگانی فعالیت آموزشی خود را آغاز نمود و در سال ۱۳۵۳ به تصویب شورای گسترش آموزش عالی رسید و در سالهای ۵۵ – ۱۳۵۴ در چارچوب قرارداد بین دولتهای ایران و آلمان غربی سابق، دانشگاه گیلان، تأسیس و از سال ۱۳۵۶ فعالیتهای آموزشی خود را با پذیرش ۱۵۵ دانشجو در ۹ رشته تحصیلی آغاز نمود.
در سال ۱۳۵۶ مدرسه عالی مدیریت و مدرسه عالی بازرگانی که تنها مراکز آموزش عالی در استان گیلان بودند با دانشگاه گیلان ادغام و فعالیت های آموزشی آن تا پایان سال تحصیلی ۱۳۵۸ با تعداد ۶۰۵ نفر دانشجو در ۱۴ رشته تحصیلی ادامه یافت.
پس از پیروزی انقلاب اسلامی، دانشگاه گیلان به طور مستقل و بدون وابستگی به آلمان، فعالیت های آموزشی خود را در ۸ رشته تحصیلی و با حدود ۵۰۰ دانشجو از سرگرفت و با رشد و گسترش آموزش عالی در کشور، دانشکده های علوم پایه ، فنی ، علوم کشاورزی ، علوم انسانی و پزشکی ساخته شد و پس از آن نیز دانشکده تربیت بدنی و علوم ورزشی، دانشکده منابع طبیعی و معماری و هنر تأسیس شدند.
دانشگاه گیلان هم اکنون در 137رشته گرايش کارشناسی، 253 رشته گرایش کارشناسی ارشد، 154 رشته گرایش دکتری و در مجموع در 544 رشته گرایش، دانشجو می پذیرد.
این دانشگاه در حال حاضر با ۱۰ دانشکده و یک واحد پردیس و دو پژوهشکده (حوضه آبی دریای خزر و گیلان شناسی) با 584 عضو هیأت علمی، حدود ۱۷۰۰۰ هزار دانشجو (حدود ۹ هزار دانشجوی دختر و ۷ هزار دانشجوی پسر) و به عنوان بزرگترین مراکز آموزش عالی در منطقه شمال کشور مشغول به فعالیت های آموزشی و پژوهشی است و سالانه حدود 4500 نفر دانشجو را در 544 رشته ـ گرایش در مقاطع تحصیلی کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکتری برای دوره های روزانه ، شبانه ، پردیس و مجازی پذیرش می نماید و این دانشگاه با اعضای اتحادیه دانشگاه های دولتی کشور های حاشیه دریای خزر ، برخی از دانشگاه های کشورهای جنوب شرق آسیا و اتحادیه اروپا ارتباطات علمی و تبادل استاد و دانشجو دارد.
قرار گرفتن در جمع دانشگاه های برتر سه نظام بین المللی و رتبه بندی جهانی تایمز ،لیدن، شانگهای و دسته دانشگاه های یک درصد برتر دنیا و ده دانشگاه برتر جامع کشور جزئی از توانمندی های دانشگاه گیلان است.